00458. ನವರಸ ಲಲಿತಾ (ಶೃಂಗಾರ-ರಸ-ಸಂಪೂರ್ಣಾ)


00458. ನವರಸ ಲಲಿತಾ (ಶೃಂಗಾರ-ರಸ-ಸಂಪೂರ್ಣಾ)
______________________________________

ಜಗನ್ಮಾತೆ ಲಲಿತೆಯ ಸಹಸ್ರ ನಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ‘ಶೃಂಗಾರ ರಸ ಸಂಪೂರ್ಣ’.. ಈ ಹೆಸರಿನ ವಿವರಣೆಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಓದುವಾಗ ಪ್ರಾಸಂಗಿಕವಾಗಿ ಮಾತೆ ಲಲಿತೆಯ ನವರಸಗಳನ್ನಾವರಿಸಿದ ಸ್ವರೂಪದ ಕುರಿತ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಕವನವಾಗಿಸಿದ್ದೆ (ಸಂಪದದಲ್ಲಿ). ಈ ವಿವರಣೆಯ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯೆಂದರೆ ನವರಸದ ಜತೆಗೆ ಅದೆಲ್ಲಕ್ಕು ಕಲಶವಿಟ್ಟಂತೆ, ಮಿಕ್ಕೆಲ್ಲ ಭಾವಗಳನ್ನಧಿಗಮಿಸುವ ‘ಎದೆ ತುಂಬಿದ ರಸಭಾವ’ವು ಹತ್ತನೆಯ ವರ್ಣನಾತೀತ ರಸದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅನಾವರಣಗೊಳ್ಳುವುದು. ಆ ಹತ್ತು ರಸಗಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಚೌಪದಿ ರೂಪ ಈ ಕೆಳಗಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ರಸಗಳು ಶ್ರೀ ಲಲಿತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿವರಣೆಯನ್ನೆ ಆಧರಿಸಿ ಆಯಾ ರಸದ ವರ್ಣನೆಗೊಂದು ಮೂರ್ತ ರೂಪ ಕೊಡಲೆತ್ನಿಸುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ವಿಶೇಷ.

೦೧. ಅದ್ಭುತ

ಅತ್ಯಾಶ್ಚರ್ಯ ಸಾಕಾರವಾಗಿ ಲಲಿತ, ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಕಲ್ಪನಾತೀತ
ಸಗುಣ ನಿರ್ಗುಣ ಸಂಕಲಿತ, ಏಕೀಭವಿತ ಅರ್ಧನಾರಿ ಅದ್ಭುತ
ಪುಷ್ಪವೊಂದರಲೆ ಗಂಡು ಹೆಣ್ಣಂತೆ ಸಹಜ, ಶಿವಶಕ್ತಿ ನಿಜ ರೂಪ
ಅತಿಶಯ ಪುರುಷ ಪ್ರಕೃತಿ ಸಂಗಮ, ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿತ ಅಪರೂಪ ||

೦೨. ಕರುಣ

ಕುಂಡಲಿನೀ ಸಹಸ್ರಾರಕೇರಿಸುವ್ಹಾದಿ, ಸಾಧಕನಾಗಿ ನಿತ್ರಾಣ
ಹಠಯೋಗದಿ ಮುನ್ನಡೆದರು, ಕಾಠಿಣ್ಯವಾಗಿಸುತೆ ಗತಪ್ರಾಣ
ಮೊರೆಯಿಡೆ ಕರುಣಾಮರ ಲಲಿತೆ, ನಿರ್ಜೀವದಲು ಶಕ್ತಿ ರಸ
ಮರುಕ ಕನಿಕರ ದಯೆ ಹರಸುತ್ತ, ಸ್ಪುರಿಸುವ ಕರುಣಾ ರಸ ||

೦೩. ಬೀಭತ್ಸ

ಜಗದೆಲ್ಲಕು ಮೂಲಾಧಾರ, ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ನಡೆಸಿ ಲಲಿತೆ ಸ್ವರ
ಅನುರಣಿತ ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣಕು, ಸೃಷ್ಟಿ ಸ್ಥಿತಿ ಲಯಗಳ ಅವತಾರ
ಸತ್ಯವರಿಯದೆ ಅಜ್ಞಾನದ ಮುಸುಕಲಿ, ಬಂಧಿತಗೆ ಜುಗುಪ್ಸೆ
ದೇವಿಯ ಕಾಡುವ ಭೀಭತ್ಸ ಭಾವ, ಜ್ಞಾನಿಗಳಾಗಿಸೆ ಅಪೇಕ್ಷೆ ||

೦೪. ರುದ್ರ

ಮರದ ನೆರಳಂತೆ ತಂಪು, ದೇವಿ ಸನ್ನಿಧಿ ಪ್ರಶಾಂತ ಸಾಗರ
ಉರಿ ಬಿಸಿಲಂತೆ ರೌದ್ರ, ಸಿಟ್ಟು ಸೆಡವು ರೋಷದ ಅವತಾರ
ಪ್ರಕೃತಿ ರೂಪಿಣಿ ಹೊರತಾಗದೆ ಹೆಣ್ಣಾಗಿ, ಪ್ರಕಟಿಸುತ ರುದ್ರ
ಜಟೆಯಲಿ ಗಂಗೆಗೆ ಹರಿ ಹಾಯ್ದ ರೋಷಕೆ, ಸಂವತ್ಸರ ರೌದ್ರ ||

೦೫. ವೀರ

ಜೀವಿ ಪ್ರಾಪಂಚಿಕತೆ ವ್ಯಾಮೋಹ, ಲೌಕಿಕ ವ್ಯಸನ ಭಂಡಾರ
ಎಡಬಿಡದೆ ಕಾಡಿಸಿ ಅರಿಷಡ್ವರ್ಗ, ದುಷ್ಟಮನದ ಭಂಡಾಸುರ
ದುಷ್ಟದಮನ ಪರಾಕ್ರಮ, ಸಗಣ ಸಮೇತ ಹೋರಾಟಾ ದಿನ
ತನ್ನೊಳಗ ಗೆಲ್ವ ಶೌರ್ಯ ಕಲಿತನ, ವೀರರಸವೆ ದೇವಿ ಧ್ಯಾನ ||

೦೬. ಶಾಂತ

ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ, ಲಯ, ತಿರೋದಾನ, ಅನುಗ್ರಹ ಆವರ್ತನ ಚಕ್ರ
ಮಹಾ ಪ್ರಳಯ ತಾಂಡವ ನೃತ್ಯಕೆ, ಸಾಕ್ಷೀ ಭೂತ ಶಕ್ತಿ ಮಾತ್ರ
ಅಗ್ನಿಪರ್ವತದೊಡಲಿಂದ ಜತನ, ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ಪಡೆಯಲವನ
ಪಂಚೇಂದ್ರಿಯ ಜಿತ ಪ್ರಶಾಂತ ನರ್ತನ, ಶಾಂತವಾಗಿಸಿ ಶಿವನ ||

೦೭. ಶೃಂಗಾರ

ಸೃಷ್ಟಿಯೆ ಈ ಜಗದಾ ವಿಸ್ಮಯ, ಅಲಂಕಾರ, ಭೂಷಣಪ್ರಾಯ
ಪ್ರಣಯಾನುರಾಗಗಳೆ, ಭಾವಜವಿಲಾಸದ ಶೃಂಗಾರ ಸಮಯ
ಭಾವಜಾಂತಕನೂ ಹೊರತಿಲ್ಲ, ವಿಲಾಸಾ ರಸಿಕತೆಗೆ ಸಕ್ರೀಯ
ಶಿವಶಕ್ತಿ ಪರಬ್ರಹ್ಮದೇಕೀಭವ ರೂಪ, ಜಗ ಸಾರುವ ಉಪಾಯ ||

೦೮. ಹಾಸ್ಯ

ಶೃಂಗಾರ ಲಾಸ್ಯದೆ ಸರಸ, ಜತೆ ಸೇರಿಸುತ ಹಾಸ್ಯ ಸಲ್ಲಾಪ
ತ್ರಿಕಾರ್ಯದೇಕತಾನತೆ ನಡುವೆ, ಚಿಮ್ಮಿಸಿದ ಹರ್ಷೋಲ್ಲಾಸ
ಗಹನ ಗಂಭೀರ ಜ್ಞಾನ, ಹಾಸ್ಯ ರಸದಿ ಕಠಿಣತೆಗೆ ಸೋಪಾನ
ಸುಲಿದ ಬಾಳೆಯಂತೆ ಸುಲಲಿತ, ಹಾಸ್ಯರಸ ಪರವಶ ಮನ ||

೦೯. ಭಯಾನಕ

ಬಾಹ್ಯ ರೂಪಾಂತರದಂತೆ ನಡೆನುಡಿ, ದೇವಿ ಲಲಿತೆಗೂ ಕಾಡಿ
ಹೆಣ್ಣಾಗಿ ಏಕಾಂತದಲಿ, ಸರ್ಪಭೂಷಣನೊಡಗೂಡಿದ ಗಾರುಡಿ
ನಿರ್ಭಿತಿಯಲ್ಹರಿದಾಡುವ, ಸರ್ಪಸಂತತಿಗೆ ಭಯಾನಕ ಮುದ್ರೆ
ಸಹಸ್ರಾರ ಮಿಲನಕೆಲ್ಲೆಡೆ ತೊಡಕೆ, ಸಾಧಕನಿಗೆಚ್ಚರಿಸಿರೆ ಭದ್ರೆ ||

೧೦. ಎದೆ ತುಂಬಿದ ರಸ ಭಾವ

ರಸಾನುಭೂತಿ ಮಧುರ ಸಂಗಮ, ಸಮ್ಮಿಲನಾ ಜಗಕೆ ಉಗಮ
ಶಿವ ಶಕ್ತಿ, ಪುರುಷ ಪ್ರಕೃತಿ, ಭಕ್ತ ಸಾಧಕರೆಲ್ಲರ ಸಾತ್ವಿಕ ಪ್ರೇಮ
ಪರಮಾನಂದಾಮೃತ ಸ್ರವಿಸುತ ಸಹಜ, ರಸಮಯ ಸಾನಿಧ್ಯ
ಎದೆ ತುಂಬಿ ಹರಿವ ಭಾವ ಸಂಚರಣೆ, ವರ್ಣನಾತೀತ ಸಮೃದ್ಧ ||

Advertisements

Published by

ನಾಗೇಶ ಮೈಸೂರು

ಜೀವನದ ಸುತ್ತಾಟ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿಗೊ ದಾಟಿಸಿ, ಅರಿವಿನೆಲ್ಲೆ ಮೀರಿಸಿ ಅಲೆದಾಡಿಸತೊಡಗಿ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಮೂಲದ ಬೇರಿನ ತುಡಿತಗಳೆಲ್ಲ ಏನೆಲ್ಲಾ ತರದ ಸ್ವಗತಗಳಾಗಿ ಕಂಗಾಲಾಗಿಸತೊಡಗಿದಾಗ, ಅದರ ಹೊರ ಹರಿವಿಗೆ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡ ಹಠಾತ್ ದ್ವಾರವೆ - ಈ 'ಮನದಿಂಗಿತಗಳ ಸ್ವಗತ' ಬ್ಲಾಗ್. ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಹೊತ್ತಿನಿಂದ ಇನ್ನಿಲ್ಲದ ಕಕ್ಕುಲತೆಯಿಂದ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡ ಈ ಮನ ವೈಖರಿಯ ಪ್ರಕಟ ರೂಪ, 'ನನ್ನ ಪಾಡಿಗೆ ನಾನು' ಎಂದು ಹಾಡಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವಾಗಲೆ ಅಲ್ಲಿಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕ ಅವರಿವರನ್ನು ತಟ್ಟಿ, ಕೈ ಕುಲುಕಿ ಸಲಾಮು ಹೊಡೆದು ಮುಂದಕ್ಕೆ ನಡೆಯುತ್ತಲಿದೆ, ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ. ಬಾಲಿಶವಾಗಿ ಆರಂಭವಾದ ತುಡಿತ, ಸ್ವಗತಗಳು ತುಸು ಶಿಸ್ತಿನ ದಿರುಸುಟ್ಟು ಠಾಕುಠೀಕಾಗಿದ್ದಲ್ಲದೆ ನಡಿಗೆಯುದ್ದಕ್ಕು ಕಲಿಕೆಯ ವಿಸ್ಮಯವನ್ನು ಉಣಬಡಿಸುತ್ತ ಸಾಗಿವೆ. ಇದು 'ನನ್ನ ಮೈದಾನ, ನನ್ನ ಕುದುರೆ' ಎನ್ನುವ ಧೈರ್ಯಕ್ಕೊ ಏನೊ - ಬರೆಯಬೇಕೆನಿಸಿದ್ದೆಲ್ಲವನ್ನು ಬರೆದಿಟ್ಟು ನಿರಾಳವಾಗುವ ಪರಿ, ಇನ್ನು ಕೈ ಹಿಡಿದು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಲೆ ಇದೆ, ವಿವಿಧ ಪ್ರಯೋಗಗಳೊಡನೆ. ಮಂಕುತಿಮ್ಮನ ಪದ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಬರೆದುಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟು ಹುಮ್ಮಸ್ಸು ಬರಲು ಬಹುಶ ಈ ಬ್ಲಾಗಿತ್ತ ಧೈರ್ಯವೆ ಕಾರಣವೇನೊ.. ಕೊನೆಯವರೆಗು ಜತೆಗುಳಿಯುವುದೂ ಕೂಡ ಬಹುಶಃ ಇದೇ ಏನೊ.. ಅಕಸ್ಮಾತಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಇಣಿಕಿದರೆ - ಒಪ್ಪುಗಳ ಬಗೆ ಹೇಳದಿದ್ದರೂ ಸರಿಯೆ, ತಪ್ಪೇನಾದರು ಕಂಡರೆ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಸುಳಿವಿತ್ತು ಹೋಗಿ, ತಿದ್ದಿಕೊಂಡು ಕಲಿತು ಮುನ್ನಡೆಯಲು ಸಹಾಯಕವಾದೀತು, ಈ ನಿರಂತರ ಕಲಿಕೆಯ ಜೀವನ ಯಾತ್ರೆಯಲಿ 😊 ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ, - ನಾಗೇಶ ಮೈಸೂರು

ನಿಮ್ಮದೊಂದು ಉತ್ತರ

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s